Wynalazek w tańcu. Patent na taniec

Wynalazek w tańcu. Patent na taniec

Komunikacja niewerbalna, do której zalicza się taniec, jest częścią wielu kultur. Dzięki tańcowi ludzie wyrażają swoje emocje, kulturę, tożsamość etniczną. Taniec jest częścią tożsamości człowieka, która przekazywana jest z pokolenia na pokolenie.
Obecnie taniec jest rozrywką, której towarzyszą różne elementy takie, jak wielowymiarowa scenografia, wybitne stroje taneczne, technologiczne rozwiązania. Widowiska taneczne to wielowymiarowa branża, która łączy choreografię, warstwy tkanin i efekty specjalne scenografii.

O tym, jak prawo własności intelektualnej umożliwia właściwe zarządzanie dobrami niematerialnymi związanymi z tańcem. Czy to możliwe, żeby patent chronił taniec? Wynalazek może być elementem, który zaważy na wykonaniu choreografii, jego ochrona dzięki patentowi, zachęca do innowacji przez nagradzanie wynalazców.

Wynalazek w tańcu w XIX wieku

XIX wiek dla międzynarodowego prawa własności intelektualnej to okres, w którym kształtowała się współpraca ponad państwowa. Powstały międzynarodowe umowy chroniące twórczość i wynalazki. Mowa o Konwencji Paryskiej i Konwencji Berneńskiej. Najważniejsze osiągnięcia obu tych przełomowych traktatów to m.in zrównanie praw obcokrajowóc i obywateli, czyli zasada traktowania narodowego; wprowadzono prawo pierwszeństwa, zobowiązano do powstania urzędów patentowych, automatyczną ochronę bez formalności utworów, a także minimalny czas ochrony.

Obie konwencje dały początek globalnej instytucji, którą dzisiaj znasz jako Światowa Organizacja Własności Intelektualnej – WIPO, która umożliwia bezpieczny, globalny handel technologiami, swobodny rozwój transgraniczny, międzynarodowy rozwój kultury i sztuki.

Wiele ciekawych dzieł sztuki performatywnej mogło zostać swobodnie kopiowane pod koniec XIX w., szczególnie choreografii tanecznych, z dużym zaangażowaniem kobiet, jako tancerek. Amerykańska tancerka Loie Fuller postawiła na ochronę swojej własności intelektualnej i mimo, że nie udało się jej strzec choreografii tanecznych, oparła ochronę swoich odkryć w tańcu na rozwiązaniach przemysłowych. Kiedy zawiodła ochrona prawnoautorska, amerykańska tancerka i choreografka postanowiła chronić elementy wpływające na choreografię. Uzyskała patent na strój sceniczny i urządzenie oświetlające. Zarejestrowała wynalazki w Anglii i Francji, począwszy od 1893 r.

Patent na taniec

Co to jest patent?

Wyzwaniem przed jakim stoi inwentor to problem techniczny do rozwiązania. W następstwie jego działania powstaje wynalazek. Wynalazek może otrzymać ochronę prawną, czyli patent. Do uzyskania ochrony patentowej w urzędzie patentowym wynalazca zobowiązany jest wykazać zdolność patentową, na którą składają się atrybuty

Wynalazca otrzyma wyłączność na stosowanie rozwiązania przez okres 20 lat po zarejestrowaniu wynalazku w urzędzie patentowym. Po dwóch dekadach wynalazek może być swobodnie wykorzystywany przez społeczeństwo i trafia do domeny publicznej.

Taki kształ ochrony patentowej zachęca do innowacji przez nagradzanie wynalazców wyłącznością na okres 20 lat, kiedy to właściciel prawa ochronnego może wyłącznie korzystać z patentu i np. udzielać odpłatnych licencji. 

Patenty są udzielane – bez względu na dziedzinę techniki – na wynalazki, które są nowe, posiadają poziom wynalazczy i nadają się do przemysłowego stosowania.

art. 24 Ustawy Prawo własności przemysłowej

Czy patent jest w tańcu?

Ochrona własności intelektualnej jest ważna w tańcu. Pokazuje to sprawa układu choreograficznego Single Ladies Put a Ring on It JaQuel Knight’a, o której szerzej w Prawie do choreografii. Sprawa ukazuje również różnicę między polskim a amerykańskim postrzeganiem ochrony prawnoautorskiej, braku potrzeby rejestracji a otrzymaniem ochrony dzięki rejestracji. Prawo autorskie chroni utwór. Szkoła tańca opiera się na renomie. Przewagę konkurencyjną buduje się poprzez prawo własności przemysłowej. Szkoła tańca może zarejestrować znak towarowy i czerpać zyski ze swojego niematerialnego kapitału.

Paten jest w tańcu, jednak nie w ruchu i nie w marce. Wynalazek jest chroniony patentem, gdy posiada zdolność patentową. Wynalazek w tańcu ma przemysłowe zastosowanie głównie w artystycznej oprawie tj. scenografii, oświetleniu, w rekwizytach. Może zapewniać efekty specjalne i wpływać pozytywnie na odbiór tańca.

Wynalazek nie musi być rozwiązaniem epokowym, czy rewolucjonizować techniki. Głównym założeniem rozwiązania technicznego jest to, aby występował chociaż jeden nowy nieoczywisty element. Wynalazek może zostać opatentowany, gdy spełnia cztery kryteria.

Podstawowym kryterium jest to, aby był rozwiązaniem z dziedziny techniki. Przesłanka ta jest najistotniejsza, bowiem przy jej braku Urząd Patentowy uznaje brak zdolności patentowej zgłoszonego wynalazku, co skutkuje, że dalsze badania nie są prowadzone. Ochrona patentowa jest wtedy wykluczona.

Do otrzymania ochrony wynikającej z patentu, wynalazek musi spełniać przesłanki ustawowe. Występują też przedmioty, które nie są uważane za wynalazki 

• odkrycia, teorie naukowe,
• wytwory o charakterze jedynie estetycznym,
• plany, zasady i metody działalności gospodarczej,
• gry,
• wytwory, które nie mogą zostać wykorzystane w świetle zasad nauki,
• programy do maszyn cyfrowych.

Występują też wynalazki, które rozwiązują problemy techniczne, jednak nie udziela się na nie patentu ze względu m.in na porządek publiczny lub dobre obyczaje.

W tańcu dużą rolę odgrywa estetyka, która może być chronione przez prawo własności przemysłowej jako wzór przemysłowy. Może dotyczyć ubrań, obuwia, elementów wyglądu scenografii.

Czy w tańcu rzeczywiście są wynalazki?

Amerykański patent Michaela Jackson’a

Dobra muzyka, świetne kroki taneczne, piękne stroje, niesamowita scenografia i wybitnie utalentowani tancerze. Jaki utwór może przyjść na myśl? Michael Jackson to nie tylko wybitny artysta muzyczny, ale także tancerz i biznesmen. Z pewnością każdy z nas miał możliwość oglądania jego teledysku Smooth Criminal.

Od 1992 r. podczas trasy koncertowej Michael Jackson wykonywał pochylenie na przód pod kątem aż 45 stopni, co bez dodatkowego wsparcia dla ludzkiego ciała jest niemożliwe. Z pomocą przyszło rozwiązanie techniczne, które mogło być używane podczas koncertów na żywo. Amerykański patent Method and means for Creating Anti-Gravity Illusion, czyli specjalne buty i kołki w scenie.

Method and means for Creating Anti-Gravity Illusion jest dostępny w domenie publicznej https://patents.google.com/patent/US5255452A/en?oq=US5255452A

Buty posiadały wycięcie w obcasie, a następnie nasuwało się je na wysuwane w scenie metalowe trzepnie. Zastosowanie techniczne pozwoliło na płynność ruchów tancerzy w ułamku sekund, niemal niezauważalne dla publiczności, budując chwilę napięcia podczas wykonywania choreografii. Tancerze po prostu wsuwali buty w kołki w trakcie tańca. Mechanizm wspierał tancerzy, jednak to do nich nadal należało utrzymanie silnej postawy mięśni nóg, łydek i brzucha. Dzięki wynalazkowi i jego ochronie mogła powstać wiekopomna iluzja sceniczna.

Ciekawostką jest to, że w 1988 r. kiedy powstała choreografia i teledysk, wykorzystano zupełnie inne rozwiązanie. Tancerze wykorzystali metodę wsparcia w linach, które były przypięte do tułowia tancerzy, a dzięki nagraniom i manipulacji wizualnej, liny były niewidoczne dla widzów. Jednak to rozwiązanie nie mogło mieć swojego zastosowania w koncertach na żywo. Stąd ostateczny pomysł na buty do pochylenia antygrawitacyjnego.

Wynalazek to część tańca

Do osiągnięcia oryginalnych efektów w tańcu zastosowanie mają techniczne rozwiązania. Wynalazek wspiera efekty specjalne choreografii, która ma zachwycać widownię. Patent dał ochronę wynalazkom tancerzy, którzy chcieli wykorzystywać je na wyłączność. Wynalazcy mogli zachwycać iluzją sceniczną na wyłączność właśnie, dzięki ochronie swoich wynalazków. Komercjalizacja rozwiązań technicznych spowodowała, że wysiłek ludzkiego organizmu w tańcu to za mało. Wsparcie techniczne umożliwia wprowadzenie do choreografii iluzji, która buduje napięcie w odbiorze komunikacji niewerbalnej i czyni go barwniejszym.